(εισήγηση στο πλαίσιο ημερίδας της Εταιρείας Σπουδών της Σχολής Μωραϊτη

 / Ίδρυμα Γουλανδρή Μάιος 2004)

 

Η ηθική του επαγγέλματος του εκπαιδευτικού.

Αν στραφούμε μερικές δεκαετίες πίσω η ηθική, σαφώς καθορισμένη από το θρησκευτικό δόγμα που όριζε επί αιώνες τη συμπεριφορά του λαού μας, δεν ετίθετο υπό συζήτηση. Σήμερα το ότι προβληματιζόμαστε για την ηθική, δηλώνει την ανησυχία μας και -γιατί όχι;- το έλλειμμα ηθικής που αισθανόμαστε.

Πριν προχωρήσω στην έκθεση των σκέψεών σχετικά με το θέμα μας, θεωρώ απαραίτητο το να ξεκαθαρίσω τα εξής: Η ηθική δεν ορίζεται με νόμους, είναι υπόθεση προσωπική-ατομική και συνάμα κοινωνική. Η κοινωνία αποδέχεται την ηθική ως αξία αδιαμφισβήτητη και αποδεκτή από το σύνολο των μελών της. Κάθε προσπάθεια να οριστεί «δια νόμου» η ηθική, δηλώνει άρνηση αποδοχής της από τα μέλη της κοινωνίας και επομένως δηλώνει την ακύρωσή της. Σε περίπτωση που την ηθική την επιβάλλει νόμος, υπάρχει κίνδυνος να καταλύσουμε την ηθική μιας διαφορετικής κουλτούρας, κινδυνεύουμε να καταντήσουμε στρατιώτες ενός ιερού πολέμου, σταυροφοριών, στρατιώτες του Δυτικού Κόσμου στη Μέση Ανατολή.

Και για να γυρίσουμε στο θέμα μας.

Το επάγγελμα του εκπαιδευτικού δε θα μπορούσε να διαχωριστεί από το ήθος  και από την ηθική. Και τούτο διότι εκπαιδευτικός και ήθος είναι άρρηκτα δεμένα: ο εκπαιδευτικός εντέλλεται από την κοινωνία να εκπαιδεύει τους νέους διαπαιδαγωγώντας τους· κατά τη διαδικασία της διαπαιδαγώγησης το παρεχόμενο προς τους μαθητές αγαθό είναι η αγωγή που δε σημαίνει τίποτε άλλο παρά τη συμπεριφορά του υποκειμένου κατά τρόπο αποδεκτό από το κοινωνικό σύνολο που το περιβάλλει. Πρόκειται δηλαδή για συμπεριφορά συμβατή προς αξίες κοινωνικές και, επομένως, ηθικές, κυρίαρχες στην κοινωνία στην οποία αναφερόμαστε κατά τη δεδομένη χρονική στιγμή. Επομένως ο εκπαιδευτικός εξ ορισμού έχει σχέση με το ήθος και την ηθική, καθώς έργο του είναι να καθιστά τους μαθητές του φορείς «ήθους».

            Το ζητούμενο είναι το πώς θα καταστεί διακριτό το ηθικό και το ανήθικο στη διαδικασία της διαπαιδαγώγησης, την πραγμάτωση της οποίας αναλαμβάνει ο εκπαιδευτικός. Υποχρεωτικά λοιπόν στο κέντρο του ενδιαφέροντός μας θα τεθεί ο εκπαιδευτικός.

 

Το ήθος και η ηθική καθορίζεται από τους κυρίαρχους κοινωνικούς όρους κάθε εποχής· επομένως το ήθος κάθε ατόμου είναι εταιροκαθοριζόμενο· εξάλλου  ενδεχόμενος  αυτοκαθορισμός του ήθους κατά απόλυτο τρόπο κινδυνεύει να ορίσει άτομο αντικοινωνικό, ακόμα και ιδιώτη, με την ιατρική σημασία του όρου, και άρα χρήζον αποκλεισμού από την κοινωνική ζωή. Αν συμφωνήσουμε  λοιπόν ότι το ήθος δεν μπορεί να ορισθεί κατά απόλυτο τρόπο, κι αν δεχτούμε ότι η εποχή μας διακρίνεται για την ανοχή ως προς τις συμπεριφορές των πολιτών, τότε και το ήθος το οποίο χρεώνεται να αναπλάσει η εκπαίδευση, και επομένως ο εκπαιδευτικός, οφείλει να καλύπτει ένα ευρύ φάσμα κανόνων και συμπεριφορών. Η εκπαιδευτική διαδικασία και ο εκπαιδευτικός καλείται να τροφοδοτήσει την κοινωνία με ηθικούς πολίτες, και επομένως να καλύψει το εύρος των ηθικών  κανόνων τους οποίους ανέχεται η κοινωνία και οι οποίοι συγκροτούν τον ιστό της κοινωνικής συμπεριφοράς.

            Μια άλλη προσέγγιση στη διάκριση του ηθικού από το μη ηθικό, μας οδηγεί στον προσδιορισμό των ορίων μέσα στα οποία κινούμενος ο εκπαιδευτικός χαρακτηρίζεται από ήθος. Σ’ αυτή την περίπτωση το ήθος του εκπαιδευτικού είναι συνυφασμένο με το κατά πόσον τελεί το έργο που του αναθέτει η κοινωνία, μη παραβιάζοντας τους ηθικούς κανόνες οι οποίοι επικρατούν και επομένως το ευρύ φάσμα κανόνων για το οποίο μιλήσαμε λίγο πριν.

            Όμως ο εκπαιδευτικός είναι και αυτός πολίτης της ανεκτικής –διάβαζε πλουραλιστικής- κοινωνίας και επομένως φορέας της ίδιας του της ηθικής την οποία οφείλει η κοινωνία να σεβαστεί. Δε χρήζει περαιτέρω αποδείξεως το ότι ο ίδιος ο παιδαγωγός καλείται να παραμερίσει τις ηθικές αρχές τις οποίες ασπάζεται και οι οποίες είναι απόλυτα αποδεκτές στην ανοικτή κοινωνία της οποίας είμαστε πολίτες, προκειμένου να ορίσει ένα νέο και ευρύτερο πεδίο ηθικής το οποίο πρέπει να καλλιεργήσει στα υποκείμενα της διδασκαλίας του, δηλαδή τους μαθητές. Διαφορετικά κινδυνεύει να βιάσει προσωπικότητες, να εκβιάσει καταστάσεις και να οδηγήσει τους μαθητές του σε σύγκρουση με το οικογενειακό και κοινωνικό τους περιβάλλον.

            Έκφραση τέτοιου παραδείγματος θα αναζητήσουμε στην υποχρέωση των μαθητών οι οποίοι χαρακτηρίζονται ως αλλόθρησκοι να αντιλαμβάνονται τον κόσμο μέσα από τις διόπτρες του «ελληνορθόδοξου  πολιτισμού», ή ακόμα –για να ανακαλέσουμε στη μνήμη μας πρόσφατα γεγονότα που δίχασαν την κοινή γνώμη- την απόρριψη και τον αποκλεισμό μαθητών από διαδικασίες που υφίστανται εντός του σχολικού χώρου λόγω εθνικότητας ή θρησκεύματος. Αν ισχυριστούμε ότι ο εκπαιδευτικός-παιδαγωγός οφείλει να σεβαστεί την κρατούσα τάξη ηθικής της κοινότητας στην οποία μετέχει ως λειτουργός, αυτομάτως έρχεται σε σύγκρουση με το χαρακτηριστικό της κοινωνίας μας και της εποχής μας, δηλαδή της αποδοχής και του σεβασμού της ιδιαιτερότητας.

            Από τα παραπάνω διαφαίνεται αντίφαση η οποία θα μπορούσε να θεωρηθεί ανυπέρβλητη. Οι όροι όμως με τους οποίους οφείλουμε να πραγματευθούμε το θέμα «ηθική στην εκπαίδευσης», επιβάλλουν να στραφούμε στο αίτιο το οποίο προκαλεί την, φαινομενικά τουλάχιστον, αντίφαση της κοινωνικής ηθικής, ή, καλύτερα, τον πλουραλισμό στην ηθική. Ο πλουραλισμός ενέχει την αποδοχή της διαφορετικότητας, τη συμβίωση ανόμοιων και, εντέλει, τη συμπόρευση διαφορετικών  ιδεολογικά, πολιτιστικά, οικονομικά ρευμάτων και τάσεων. Ο συλλογισμός μάς οδηγεί και στην ουσία της δημοκρατίας της Ευρώπης του 21ου αιώνα.

            Καταλήγουμε ότι το ήθος του εκπαιδευτικού, άρα και η ηθική της εκπαίδευσης, δεν μπορεί παρά να είναι έκφανση δημοκρατικής συνείδησης και μάλιστα δημοκρατικής με την έννοια της αναγνώρισης και αποδοχής του διαφορετικού, όταν αυτό δεν αποκλείει το διαφορετικό, δηλαδή όταν δεν αυτοαποκλείεται. Το στοιχείο αυτό θα πρέπει να χαρακτηρίζει κάθε παράμετρο της εκπαιδευτικής διαδικασίας, πράγμα που σημαίνει ότι τόσο ο εκπαιδευτικός όσο και το περιεχόμενο της παρεχόμενης παιδείας δεν πρέπει να στοχεύουν σε μια και μόνον ηθική τάξη. Το ήθος στο επάγγελμά μας υποχρεώνει σήμερα την απόρριψη κάθε νοοτροπίας  που εμπνέεται από ιδεολογία επιβολής μιας και μόνον αλήθειας, είτε αυτό βρίσκει την έκφρασή του στην καθημερινή κοινωνική πράξη, είτε στη διεθνή πολιτική και στρατιωτική σκηνή – για να μην ξεχνάμε τα όσα συμβαίνουν γύρω μας και που μοιραία προκαλούν σύγχυση  σε όλους μας και ιδιαίτερα στους μαθητές μας.

 

Στο σημείο αυτό θα ανοίξω παρένθεση λέγοντας κάτι κοινότοπο, αλλά που νομίζω ότι θα αναδείξει τη δυσκολία που αντιμετωπίζει σήμερα ο εκπαιδευτικός στο να ορίσει το ηθικό και το ανήθικο. Οι προηγούμενες γενιές είχαμε συνηθίσει στη σκηνή του κινηματογράφου, χάριν της δράσης, η επιβολή της ηθικής τάξης να επιτυγχάνεται από τον έναν, τον δυνατό και ηθικό, ο οποίος, χωρίς να γνωστοποιεί τους όρους της δικής του ηθικής – στις περισσότερες περιπτώσεις δεν υφίσταται, διότι ο ήρωάς μας είναι απλός εκτελεστής κάποιων ακαθόριστων κοινωνικών επιταγών- αλλά βασιζόμενος στην ανηθικότητα των αντιπάλων, εξολοθρεύει πλήθος συνανθρώπων του, προκαλεί κοινωνικές συμφορές και αναστατώσεις, ώστε τελικά να επιβληθεί στους «κακούς». Σήμερα αυτές οι εικόνες εκτυλίσσονται στη διεθνή σκηνή με πρωταγωνιστές πολιτικούς άνδρες ή κράτη ενώ το ήθος της κοινωνίας μας, οι αρχές της και οι αξίες της βασίζονται στην αρχή του σεβασμού του διαφορετικού, της απόρριψης κάθε είδους βίας, της αρχής της αυτοδιάθεσης κλπ. κλπ.) (Εδώ ταιριάζουν και οι στίχοι του Σαββόπουλου: δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά…)

 

Ο κόσμος βιώνει σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη εποχή καταστάσεις απώλειας ηθικής, οχυρωμένες πίσω από έναν καθαρό -πούρο- ορθολογισμό, προϊόν μιας political correct λογικής και συμπεριφοράς, για να μη χρησιμοποιήσουμε όρους που παραπέμπουν σε περασμένες ιστορικές περιόδους και ανακινούν μνήμες και πάθη. Θεωρώ πάντως ότι τέτοιες τάσεις οδηγούν σε συνθήκες απώλειας κάθε έννοιας ηθικής αφ’ ης στιγμής ο θεωρούμενος σαν απόλυτα ορθός λόγος αφορμάται από αλήθειες τις οποίες δέχεται αξιωματικά, που δεν προέκυψαν μέσα από κοινωνικές διαδικασίες και επομένως στερουμένων ταυτότητας. Είναι αρχές  ή αξίες, όπως θέλετε πέστε τις,  οι οποίες αγνοούν παραμέτρους που υπαγορεύουν συγκεκριμένες συμπεριφορές και οδηγούν στην πάλη επικράτησης του ενός με τους όρους που αναφέραμε πιο πάνω στο παράδειγμά μας.

Και εδώ αρχίζει ο δύσκολος ρόλος του εκπαιδευτικού ο οποίος, προκειμένου να μην του προσαφθεί ανηθικότητα στον τρόπο με τον οποίο επιτελεί το λειτούργημά του και για να διαφυλάξει την ηθική του επαγγέλματός του, οφείλει στο μυαλό των μαθητών του να αποκαταστήσει την τάξη στο κοινωνικό χάος που βιώνουν, να βοηθήσει την κρίση τους ώστε να ερμηνεύσουν τον κόσμο. Τελικός στόχος είναι η ανάκτηση της εμπιστοσύνης στην κοινωνία και στην «Ιστορία», ώστε οι αυριανοί πολίτες να σεβαστούν τους κανόνες και τις αξίες της κοινωνίας τους και να συμβάλουν στην  αναβάθμισή της.

            Θα αντιτείνει κανείς ότι η επίτευξη των παραπάνω απαιτεί μάλλον μάγους παρά εκπαιδευτικούς. Η εκπαιδευτική εμπειρία βεβαιώνει όμως ότι υπάρχουν περιθώρια πρόσβασης του εκπαιδευτικού στην προσωπικότητα του μαθητή και στη διαμόρφωση των αξιών που θα τον κατευθύνουν στη ζωή του. Αρκεί ο εκπαιδευτικός το κάθε μέλος της ομάδας που έχει στην ευθύνη του, να το αντιλαμβάνεται και να το αντιμετωπίζει ως ιδιαιτερότητα· αρκεί ο κάθε μαθητής να αξιολογείται και να κατευθύνεται πάντα σε συνάρτηση με τη μοναδικότητα του χαρακτήρα του. Μια τέτοια αντιμετώπιση οδηγεί επαγωγικά τους μαθητές μας στην αντίληψη του κόσμου ως μιας πολυεδρικής ενότητας, μιας κοινότητας στην οποία η πολυμορφία αποτελεί γενεσιουργό συστατικό.

Για να μιλήσουμε επομένως για το ήθος του εκπαιδευτικού στην καθημερινή εκπαιδευτική πράξη, θα πρέπει να του εξασφαλίσουμε συνθήκη ελευθερίας έκφρασης και συμπεριφοράς· συνθήκη που θα μας οδηγήσει μοιραία στους όρους λειτουργίας του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Ένα σύστημα το οποίο δομείται πάνω στην αρχή της ανταγωνιστικότητας και της απολύτου και, κατά την έκφραση του συρμού, αντικειμενικής  αξιολόγησης του ατόμου, δεν αφήνει περιθώρια για ήθος, όπως το ορίσαμε πιο πάνω. Η Πολιτεία ορθά, σύμφωνα με τη λογική που αναπτύχθηκε ως εδώ, για λόγους παιδαγωγικούς καταργεί τα σχολεία που διαφοροποιούν με όποιο τρόπο τους μαθητές, όπως για παράδειγμα τα σχολεία θηλέων-αρρένων, τα σχολεία αρίστων. Είναι οι αξίες της εποχής μας που επιβάλλουν να μάθουμε να ζούμε με τη διαφορετικότητα, να τη σεβόμαστε και να αναγνωρίζουμε την αξία της. Όμως η ίδια η ανήθικη πλευρά της κοινωνίας μας προτρέπει συχνά στην νόθευση αυτών των αρχών της Πολιτείας και τη συγκρότηση εκπαιδευτικών ομάδων με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. -Δεν αναφέρομαι, βέβαια, στα μειονοτικά σχολεία, τα οποία, όπου λειτουργούν σύμφωνα με τις αρχές τις οποίες κλήθηκαν να υπηρετήσουν,  θεωρώ  παράδειγμα ήθους στο χώρο της εκπαίδευσης,- Η ίδια η συλλογιστική μας, μάς οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το εκπαιδευτικό σύστημα  το οποίο αγνοεί ή ελάχιστα λαμβάνει υπόψιν του τις πολιτιστικές και ιδεολογικές διαφορετικότητες και δεν στρέφεται στην ένταξή τους στο ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο, στερείται ηθικής.  Κατά αναλογία το εκπαιδευτικό σύστημα που αγνοεί τις ατομικές ιδιαιτερότητες, δεν επιτρέπει την αξιολόγησή του ως προς το ήθος.

Τη νόθευση τη διακρίνουμε  όχι μόνο σε σχολεία τα οποία ενδεχομένως ακόμα καλλιεργούν την έννοια του ξεχωριστού στην ομάδα, την έννοια της a priori υπεροχής στο σύνολο ή ακόμα χειρότερα, σε τμήμα της ομάδας, διαχωρίζοντας τους μαθητές σε ικανούς και ανίκανους. Και όχι μόνον: το ίδιο το εκπαιδευτικό μας σύστημα με τον ιδιαίτερα ανταγωνιστικό χαρακτήρα του οδηγεί  στο να διαμορφώσει μαθητές οι οποίοι με όπλο τις δεξιότητες και τις γνώσεις που απαιτεί το εξεταστικό σύστημα –διάβαζε σύστημα αποδοχής και απόρριψης- κυριαρχούν στην ομάδα.

            Έλλειψη ηθικής χαρακτηρίζει το εκπαιδευτικό σύστημα και κατά συνέπεια τον εκπαιδευτικό που το υπηρετεί, όταν αποκλείει ή θέτει στο περιθώριο της εκπαιδευτικής διαδικασίας μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες, για παράδειγμα. Κατά τον ίδιο τρόπο υποστηρίζω ότι έλλειψη ηθικής χαρακτηρίζει τον εκπαιδευτικό που ορίζει ως άριστο τον ικανό να απομνημονεύσει ή να συλλαμβάνει με ευκολία την λύση προβλημάτων μαθηματικών. Η ηθική του εκπαιδευτικού αυτού καταβαραθρώνεται στη συνείδησή μου, όταν διαχωρίζει τον μαθητή ή τους μαθητές από τους αρίστους, όταν δηλαδή το μέτρο είναι ο άριστος, με άλλα λόγια ο απόλυτα συμβατός στις δικές του προσδοκίες. Ο εκπαιδευτικός εν τέλει που με όποιον τρόπο ορίζει τους μαθητές σε καλούς και κακούς, σε ικανούς και ανίκανους στερείται ηθικής.

            Ο αποκλεισμός μπορεί να επιτευχθεί ενεργητικά: ορίζω τα κριτήρια αξιολόγησης κατά απόλυτο τρόπο, ή παθητικά: αμφισβητώ τις κοινώς αποδεκτές αξίες. Ο εκπαιδευτικός που επιχειρεί βίαια ανατροπή του συστήματος αξιών που ενστερνίζεται το σύνολο και, εκμεταλλευόμενος την εξουσία και την επιρροή του πάνω στους μαθητές, επιβάλλει τις δικές του ατομικές αρχές, πρέπει να οριστεί ως ανήθικος.          Η έλλειψη ηθικής στην εκπαίδευση, εκδηλώνεται όταν ο εκπαιδευτικός αρνείται την κοινωνική του αποστολή, δηλαδή  την προετοιμασία των μαθητών να ενταχθούν στην κοινωνία. Η προετοιμασία αυτή αφορά στην καλλιέργεια δεξιοτήτων στο πεδίο της γνώσης, στη συμπεριφορά  και στην αξιοπρέπεια. Παραβλέποντας ένα από αυτά η εκπαίδευση ρέπει προς την ανηθικότητα αφού δεν τηρεί τους βασικούς κανόνες που ορίζουν τη συμπεριφορά του συγκεκριμένου πεδίου δραστηριοποίησης μέσα στα κοινωνικά πλαίσια.

            Στην έκθεση απόψεων και σκέψεων περί ηθικής στο επάγγελμα του εκπαιδευτικού, όπως διατυπώθηκαν ως εδώ, σημειώνω τα εξής :

1.     Η εκπαιδευτική διαδικασία, στην ηθική η οποία διαπνέει και εμπνέει τους σημερινούς δασκάλους, επέχει συχνά τη θέση μοχλού ανατροπής κατεστημένου και ανανέωσης της κοινωνίας μας. Είναι ή δεν είναι ηθικό να προετοιμάζει ο εκπαιδευτικός πολίτες με κρίση και έτοιμους να αμφισβητήσουν και, γιατί όχι, να συγκρουστούν προασπιζόμενοι ιδέες και πιστεύω -τη δική τους ηθική;

2.     Η πρακτική του εκπαιδευτικού, με τους όρους που την περιγράψαμε πιο πάνω, κινδυνεύει να καταστεί σύστημα πνευματικού και κοινωνικού ευνουχισμού της νεολαίας. Στερείται ή δε στερείται ηθικής το να επιβάλλεις στους μελλοντικούς πολίτες τη δυνατότητα διερεύνησης και επομένως διαμόρφωσης της δικής του ηθικής;

3.     Η κοινωνία μας, όπως καθορίζει το Σύνταγμα και οι αρχές με της οποίες γαλουχηθήκαμε, παραγγέλλει στον εκπαιδευτικό να επιτελέσει έργο απόλυτα συμβατό προς μια κεντρική οδηγία, τα αναλυτικά προγράμματα τα οποία εν ονόματι των ίσων ευκαιριών καθορίζει ένα και μοναδικό πρόγραμμα για όλους τους μαθητές αυτής της χώρας. Είναι ή δεν είναι ανήθικο από πλευράς Πολιτείας ο περιορισμός όλων των μαθητών αυτής σε ένα ενιαίο πρόγραμμα, ανεξάρτητα από τον τόπο που γεννήθηκαν και το πολιτιστικό περιβάλλον από όπου προέρχονται;

 

Τα παραπάνω ερωτήματα οδηγούν σε αδιέξοδο καθώς μέσα από αυτά προβάλλει και η αντίφαση της κοινωνίας μας. Όπως είπαμε και προηγουμένως, είμαστε πολίτες κοινωνίας που δέχεται κάθε διαφορετικό, που έμαθε να προχωράει μέσα από συγκρούσεις και αμφισβητήσεις. Εντέλει μια κοινωνία αντιθέσεων και ανατροπών. Η ηθική της επιβάλλει να πολεμάμε τόσο για το ατομικό όσο και για το συλλογικό, μερικές φορές χωρίς ιεράρχηση στόχων. Και την πλευρά αυτή της ηθικής της κοινωνίας μας θα πρέπει ο εκπαιδευτικός να την προβάλλει. Απέναντί του όμως ορθώνεται η «ρυθμιστική ηθική» με στόχο να εξομαλύνει πάσης φύσεως αντιθέσεις εν ονόματι ενός ενιαίου κόσμου, εν ονόματι της παγκοσμιοποίησης. Εν ονόματι της άρσης κάθε διαφορετικότητας και της απαξίωσης κάθε συμπεριφοράς και ηθικής που δε συμβαδίζουν προς την κυρίαρχη. Την «ανηθικότητα της ηθικής» αυτής θα τη διέκρινα στον τρόπο με τον οποίο θα έθιγε ή δεν θα έθιγε ο εκπαιδευτικός τη σχέση του λεγόμενου Δυτικού Κόσμου με τον λεγόμενο Τρίτο Κόσμο. Ακόμα τη σχέση της κοινωνίας μας με τις κοινωνίες της Βαλκανικής, για να μιλήσω με παραδείγματα. Θα διέκρινα την ηθική στον τρόπο με τον οποίο θα προετοίμαζε ο παιδαγωγός εκπαιδευτικός τον έφηβο για να αντιμετωπίσει την αγοραία κουλτούρα, η οποία υπαγορεύει ηθική και συμπεριφορά, κατακριτέα από τα ήθη της κοινωνίας μας. Την ηθική του εκπαιδευτικού και γενικότερα του εκπαιδευτικού μας συστήματος, θα την έκρινα με βάση το πώς αντιμετωπίζεται ο κόσμος στον οποίο γεννιέται και ανδρώνεται ο αυριανός πολίτης. Ας μη γελιόμαστε, μέσα από τη εκπαίδευση, εντός και εκτός σχολείου, προβάλλεται το αστικό πρότυπο ζωής: ο επιστήμονας, ο υπάλληλος, ο πολίτης που, όσο πιο μακριά από τη γενέτειρά του βρίσκεται, τόσο περισσότερο καταξιώνεται από τους συντοπίτες του. Είναι η κουλτούρα της βεβιασμένης αστικοποίησης, που οδήγησε στην αυτοαπαξίωση ένα μεγάλο κομμάτι των συμπατριωτών μας.

 

Ηθική και εκπαιδευτικός. Για τη συνύπαρξη αυτών των δύο θα μπορούμε να συζητήσουμε μόνον όταν λύσουμε το αίνιγμα της ηθικής του κόσμου μας, της ηθικής την οποία πρεσβεύει η Πολιτεία και επιβάλλει στην κοινωνία μας. Σε μια κοινωνία που ο πολίτης ωθείται στον πουριτανισμό για να γίνει στη συνέχεια αντικείμενο κερδοσκοπίας μέσω των υποπροϊόντων της κλειδαρότρυπας, στον εκπαιδευτικό πέφτει το βαρύ καθήκον να εκλογικεύσει τις αντιφάσεις τις οποίες βιώνουν οι μαθητές του και να τον οδηγήσει στην κριτική στάση απέναντι στο περιβάλλον του. Οπωσδήποτε όμως ως δάσκαλος πρέπει να κινείται βασισμένος σε κάποιες σταθερές, διαφορετικά θα οδηγούσε τον μαθητή του σε υπαρξιακά αδιέξοδα. Οι σταθερές αυτές θα πρέπει να εκμαιεύονται από τον ίδιο το μαθητή, που σημαίνει ότι η ηθική του επαγγέλματoς επιβάλλει ως σταθερές τις αξίες του ευρύτερου κοινωνικού περιβάλλοντος στο οποίο μεγαλώνει ο έφηβος. Οφείλει ο δάσκαλος να παραγκωνίσει τις προσωπικές του επιλογές προκειμένου να μην καταστήσει το μαθητή εχθρό της κοινωνίας του. Με βάση αυτές τις αξίες ο εκπαιδευτικός οφείλει να οδηγήσει σε κριτική στάση  τον μαθητή απέναντι στα όσα συμβαίνουν γύρω του και μέσω αυτής της κριτικής ο αυριανός πολίτης να καταστεί ικανός να ανανεώσει την κοινωνία του, να γίνει δυναμικό μέλος της και όχι αυτόμολος, τυχοδιώκτης και τελικά αρνητής του εαυτού του.

Η ηθική στην εκπαίδευση υπάρχει όσο υπάρχει η πρόθεση να διαμορφωθούν μέσα από αυτήν άνθρωποι ανεξάρτητοι, έτοιμοι να αντισταθούν στην κοινωνική και πολιτιστική αλλοτρίωση, έτοιμοι να  στηρίξουν την κοινωνία τους, όσο υπάρχουν εκπαιδευτικοί που σέβονται τον κόσμο τους, που σέβονται τους μαθητές τους και απαντούν με ειλικρίνεια στα ερωτήματά τους. Η ηθική του επαγγέλματός μας απαιτεί ο ρόλος του δασκάλου να είναι σαφώς διακριτός μέσα στην ομάδα, όπως και ο ρόλος κάθε μέλους της ομάδας. Χρέος του εκπαιδευτικού είναι να φέρει στο κέντρο του ενδιαφέροντος κατά την εκπαιδευτική διαδικασία, αφενός μεν το γνωστικό πεδίο που οφείλει να μεταδώσει στους μαθητές και αφετέρου την προσωπικότητα του κάθε μαθητή. 

Σωκράτης Κουγέας

Advertisements