ΖΗΣΙΜΟΣ ΛΟΡΕΝΤΖΑΤΟΣ Τρίτη, Μάι. 1 2012 

(Από ΑΝΤΙΦΩΝΟ http://www.antifono.gr/portal/Κατηγορίες/Τέχνες/Συνεντεύξεις/2328-Παρασκήνιο-ΕΤ1-Ζήσιμος-Λορεντζάτος.html)

Παρουσιάζεται ένας από τους σημαντικότερους μελετητές της ελληνικής λογοτεχνίας, ένας αληθινός στοχαστής του ελληνικού πνεύματος, ένας «ιδιόμορφος» άνθρωπος από τον χώρο της κριτική διανόησης. Ο Ζήσιμος Λορεντζάτος ένας άριστος εξηγητής των έργων της αλφαβήτου, γράφει στο σημαντικότερο δοκίμιό του-κι ένα από τα σπουδαιότερα της Ελληνικής γραμματείας-«ΤΟ ΧΑΜΕΝΟ ΚΕΝΤΡΟ»: «Αφού η νεότερη τέχνη έχασε το μεταφυσικό κέντρο της, με άλλα λόγια, τη ζωή, δεν χρειάζεται να πάμε στην τέχνη, αλλά στο κέντρο, για να βρούμε πρώτα τρόπους ζωής και, αργότερα, τρόπους τέχνης. Έχει τόση μεγάλη σημασία εκείνο που απόλειψε, ώστε τα άλλα μοναχά τους, τέχνες και λοιπά, είναι αστεία μπροστά του. Σήμερα χρειάζεται να ζήσομε πρώτα, να πάψομε πνευματικά να είμαστε ζωντανοί νεκροί». Το προαναφερθέν δοκίμιο αποτελεί τιμητική προσφορά του Ζήσιμου Λορεντζάτου στο φίλο του ΓΙΩΡΓΟ ΣΕΦΕΡΗ για τα 30 χρόνια δημοσίευσης της «ΣΤΡΟΦΗΣ» είναι ένα σημείο αναφοράς για την κριτική σκέψη στην Ελληνική λογοτεχνία. Η γλώσσα και η έκφραση-το απαύγασμα της ψυχής είναι το κυρίαρχο ζήτημα της σκέψης του στις μελέτες του για τον ΣΟΛΩΜΟ, τον ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ, τον ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ, τον ΠΙΚΙΩΝΗ, τον ΕΛΙΟΤ, τον ΠΑΟΥΝΤ, τον ΧΑΪΛΝΤΕΡΛΙΝ και δεκάδες άλλους. «Δίχως γράμμα ξεκάθαρο ποτέ δεν υπάρχει πνεύμα ξεκάθαρο» και «η ψεύτικη ζωή μας έκανε ψεύτικη και τη γλώσσα μας» σημειώνει χαρακτηριστικά στο «χαμένο κέντρο».

Το έργο του Ζήσιμου Λορεντζάτου παρουσιάζεται για πρώτη φορά από τα μέσα ενημέρωσης μιας και όσο ζούσε ποτέ δεν επεδίωξε την δημόσια προβολή του. Ο ίδιος απέφευγε με συνέπεια τις δημόσιες εμφανίσεις. Με αυτή την πρώτη δημόσια παρουσίαση του έργου του Ζήσιμου Λορεντζάτου αποδίδεται τιμή σε ένα διανοητή γερής κράσης, ένα λαμπρό στυλίστα, που απέφυγε δια βίου τις δημόσιες εμφανίσεις και το θόρυβο, προσηλωμένος στο έργο του, στη σκέψη, στην αναζήτηση της ουσίας και του ελληνικού-οικουμενικού κέντρου. Για τον ίδιο μιλούν ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ εκδότης του περιοδικού «ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ», ο Συγγραφέας ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΜΠΟΥΚΗΣ, η στενή του φίλη και κόρη του ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΕΦΕΡΗ ΑΝΝΑ ΛΟΝΤΟΥ, ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ, ιδρυτής των εκδόσεων «ΔΟΜΟΣ», ο ΒΑΣΙΛΗΣ ΔΙΟΣΚΟΥΡΙΔΗΣ από τις εκδόσεις «ΤΟ ΡΟΔΑΚΙΟ» και ο Καθηγητής ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΚΟΥΓΕΑΣ.

 

Μια βαριά πόρτα έκλεισε πίσω μας… Τρίτη, Απρ. 28 2009 

      … με το Ζήσιμο Λορεντζάτο

     Καλοκαίρι 1973

     ‘Aγονη γραμμή. Η Μυρtιδιώτισσα, απέπλευσε από τον Πειραιά και νατην παρακάμπτουσα τα Τσελεβίνια, παραπλέουσα τη νήσο των Σπετσών κι ύστερα γραμμή στην όστρια. Λιμάνια που ’πιασε: Κυπαρίσσι, Γεράκι, Μονεμβάσια, καβατζάρησε τον καβο-Μαλιά, Νεάπολη· πορεία στο μαϊστρο, πλώρη για Γύθειο κι ύστερα Κότρωνα…

 

            Ακουμπισμένος στην  κουπαστή, ξεστόμιζε αργά-αργά στίχους από την Αμοργό κι η φωνή του ενέδυε με καινούρια νοήματα λέξεις και φράσεις χιλιοακουσμένες.

        

‘Eνα φιλί της θάλασσας της αφροστολισμένης*

 

            Βράδυ στο πλοίο· στην κόντρα γέφυρα παρατηρούσε τους επιβάτες κι αναζητούσε στην όψη τους το παρελθόν τους, τη ζωή τους ολόκληρη.

            Αποβιβαστήκαμε στην Κοκκάλα. Γυρέψαμε κατάλυμα·  μάταια. Ένας σκύλος  τρίφτηκε στο λινό του παντελόνι. -Πού τη βγάζεις, φιλαράκο; Ο φιλαράκος μας φιλοξένησε σε μια οικοδομή, μ’ ένα παρατημένο σομιέ.

            Την άλλη μέρα πορεία για το Ταίναρο· για το άκρο του Ταινάρου. Ο στίχος γεννιέται καθώς προχωράει· διάλογος με τη φύση, τον τόπο, τους ανθρώπους, για να ανιχνεύσει λεπτές αποκλίσεις και να τις αναδείξει σε τούτο το καινούριο και το αληθινό της ποίησης.  Για να μιλήσει γνωρίζει,  νιώθει,  βιώνει: ακούει τα απόνερα να σκάνε στα μάγουλα του σκάφους, πατάει τις πέτρες, αισθάνεται το σφυγμό του πεζοπόρου  και τον αποκλεισμό των φαροφυλάκων, το τρύπημα των βράχων στις πατούσες του, στρέφει τα μάτια  στην είσοδο της σπηλιάς του Άδη.

       Καημένη αγάπη της στεριάς και πού δε σε περπάτησα

         Και πού δε σε κολύμπησα της θάλασσας αγάπη**

 

            Στου τιμονιού το αυλάκι, αυτά που άφησε πίσω στη μακριά πορεία του στη ζωή, δε μας τα ’πε όλα. Μας είπε λίγα, όσα πρόφτασε να  τορνέψει με το λόγο του, όσα πρόφτασε να αποστάξει για να μας δώσει το άρωμά τους. Ήταν  όμως αρκετά για να μας πείσουν, για να αναστρέψουν το βλέμμα μας σ’ αυτό που είμαστε, σ’ αυτό που ανήκουμε.

            Μια βαριά πόρτα έκλεισε καθώς έφυγε και μας στέρησε το φως που έφτανε σε μας περασμένο από τα δικά του φίλτρα. Φίλτρα περίεργα: Σολωμός, Μακρυγιάννης, Πικιώνης, Κουγέας, Ρωμιές, Παπαδιαμάντης, Σικελιανός, Καρυωτάκης, Παπαδιαμάντης· φίλτρα που διδάσκουν πώς να εκτιμούμε και πώς να αγαπάμε.

 

            Μας  ένωνε μια βαθιά φιλία· φιλία πατρική. Σα να μου την κληροδότησε ο πατέρας μου, μαζί με όλον εκείνο τον πλούτο των εμπειριών που μου άφησε. Κι είναι αλήθεια πως η σχέση με το Ζήσιμο ήταν εμπειρία: εμπειρία για όσα άκουγες από αυτόν, εμπειρία για τον τρόπο που αντιμετώπιζε τον κόσμο και τους ανθρώπους, εμπειρία για το βαθύ συναισθηματισμό του που τον άφηνε να διαφανεί στα δύσκολα, εκεί που υπήρχε χρεία. 

 

‘Ωσπου μια μέρα διάβηκ[ε] μπροστά στην πόρτα του Άδη

που γράφει πύλη τις εστί Ταινάρου προς εσχάτοις**

…κι εμείς απομείναμε να κοιτάμε την κλειστή πόρτα, παραδομένοι στους συλλογισμούς μας: τι έκρυβε πίσω από το αινιγματικό του μειδίαμα, τι εννοούσε όταν δήλωνε σιβυλλικά την άγνοιά του.

                                                             Αθήνα, 31 Μαϊου 2004-Αγίου Πνεύματος

                                                               

                                                                                                 Σωκράτης Κουγέας

 

 

*Από την Αμοργό του Νίκου Γκάτσου.

 ** Από τη Συλλογή του Ζ.Λ., Αδήλων Δραμάτων.

 

 

Το παρασκήνιο ενός σεμνού διανοητή Σάββατο, Δεκ. 6 2008 

Ρεπορτάζ: Μ. ΠΕΤΡΟΥΤΣΟΥ – Σ. ΜΑΝΙΑΤΗΣ
Απέφυγε σε όλη του τη ζωή με συνέπεια τη δημόσια προβολή τόσο της προσωπικότητάς του όσο και της τέχνης του από τα μέσα ενημέρωσης. Απόψε, στις 20.00, το «Παρασκήνιο» στην ΕΤ-1 παρουσιάζει για πρώτη φορά δημόσια το έργο του Ζήσιμου Λορεντζάτου.

Ζήσιμος Λορεντζάτος

Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους μελετητές της ελληνικής λογοτεχνίας, έναν αληθινό στοχαστή του ελληνικού πνεύματος που σφράγισε με το έργο του την Ελλάδα. Το δοκίμιο «Χαμένο Κέντρο», τιμητική προσφορά του Ζήσιμου Λορεντζάτου στον φίλο του Γιώργο Σεφέρη για τα 30 χρόνια δημοσίευσης της «Στροφής», είναι ένα σημείο αναφοράς για την κριτική σκέψη στην ελληνική λογοτεχνία.

Η γλώσσα και η έκφραση -το απαύγασμα της ψυχής- είναι το κυρίαρχο ζήτημα της σκέψης του Λορεντζάτου στις μελέτες του για τον Σολωμό, τον Παπαδιαμάντη, τον Μακρυγιάννη, τον Πικιώνη, τον Ελιοτ, τον Πάουντ κ.ά. «Δίχως γράμμα ξεκάθαρο ποτέ δεν υπάρχει πνεύμα ξεκάθαρο» και «η ψεύτικη ζωή μας έκανε ψεύτικη και τη γλώσσα μας», σημειώνει χαρακτηριστικά στο «Χαμένο Κέντρο».

Στο «Παρασκήνιο» μιλούν ο Σταύρος Ζουμπουλάκης (εκδότης του περιοδικού «Νέα Εστία»), ο συγγραφέας και φίλος του Λορεντζάτου, Γεώργιος Παμπούκης, η στενή φίλη του και κόρη του Γ. Σεφέρη, Αννα Λόντου, ο Δημήτρης Μαυρόπουλος (ιδρυτής των εκδόσεων «Δομός»), ο Βασίλης Διοσκουρίδης (εκδότης τού «Ροδακιό») και ο καθηγητής Σωκράτης Κουγέας.

Αφηγητής είναι ο Δημήτρης Καταλειφός, την έρευνα και σκηνοθεσία υπογράφει ο Αντώνης Τσάβαλος, τη φωτογραφία ο Γιώργος Πουλίδης, το μοντάζ ο Σταύρος Κτόρης και η παραγωγή είναι της Cinetic.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 12/01/2007