Πιο ψύχραιμα ας δούμε τα πράγματα κι ας μην αφήσουμε τους αγράμματους –και όχι μόνον- να μας πάρουν φαλάγγι.

 

Καιρός λοιπόν, χάρη στον Αλέκο Αλαβάνο να στραφούμε και λίγο στον “ Ύμνο εις την Ελευθερία” (μην ξεχνάμε: κατόπιν υιοθετήθηκε ως εθνικός).

 

Ερευνώντας τη γραφή του επίμαχου στίχου, ουδόλως γράφεται “βιά” αλλά “βία”! Αυτό με πηγή τον πλέον έγκριτο εκδότη του Διονυσίου Σολωμού, Λίνο Πολίτη (Διονυσίου Σολωμού Άπαντα, τομ.Α , σελ. 71, Εκδ. ΙΚΑΡΟΣ, Αθήνα 1948).

Κερδίζει ο Αλέκος στο πρώτο σημείο. Όσο για το τύπο “βιά”, ναι συνηθίσαμε να το λέμε στο σχολείο.

 

Σημείο δεύτερο και πιο ουσιαστικό: τι εννοούσε ο ποιητής;

Στο πρώτο δίστιχο του ύμνου, η ποιητική μεγαλοφυία του Σολωμού, κάνοντας χρήση του σχήματος του μέρους αντί του όλου, αναγνωρίζει την Ελευθερία, από ένα και μόνο στοιχείο: από “την κόψη του σπαθιού την τρομερή” και από ό,τι σημαίνει αυτό, δηλαδή τον τρόμο που προκαλεί η έλευση της Ελευθερίας, η οποία εμφανίζεται άρρηκτα δεμένη με τη ακραία βία, με το θάνατο που σκορπάει· επί πραγματικού, με τις σφαγές που προηγήθηκαν των μεγάλων κατορθωμάτων των εθνικών μας αγωνιστών και που υμνούμε κάθε 25η  Μαρτίου. Κερδίζει ο Αλέκος και στο δεύτερο σημείο. Και μη ξεχνάμε  πως ο Σολωμός καμία αναστολή δεν είχε, γεννημένος ποιητικά μέσα από τη Γαλλική επανάσταση και μπολιασμένος από τη δράση των καρμπονάρων, να συνδέσει την ελευθερία με ακραία επαναστατική δράση, που δεν μπορεί να αποσπασθεί από τη βία.

 

Και το τρίτο σημείο: μήπως η ερμηνεία τού “βία” ως βία κι όχι βιασύνη αφήνει κάποιο νοηματικό κενό; Αντιστρέφω το ερώτημα: ο δεινός της εικονοπλασίας εθνικός μας ποιητής, θα έδινε μια εικόνα κατά την οποία η Ελευθερία θα μετρούσε βιαστικά τη γη; Εξαρτάται από το αν δεχόμαστε μια εικόνα σύμφωνα με την οποία η Ελευθερία προσπερνάει τρέχοντας τη γη που ελευθερώνεται. Η συνέχεια του Ύμνου, όμως, άλλη εικόνα μας δίνει: οδηγεί στην αίσθηση  ότι η Ελευθερία δεν ξεπήδησε ως εκ θαύματος, δεν υπήρξε προϊόν μεταφυσικής, αλλά προέκυψε μετά από κοπιώδη αγώνα! Τη γη η Ελευθερία, όπως μας αποκαλύπτεται και στους επόμενους στίχους, τη μετράει με τη βία -και αυτή που υπέστη και εκείνη που προκάλεσε-. “Μέτρησε”, κάθε βίαιο γεγονός σε κάθε τόπο, έδωσε δηλαδή μέσω αυτού ταυτότητα στον τόπο και στους κατοίκους του· την ταυτότητα του ελεύθερου πολίτη. Η Ελευθερία με τις βίαιες συγκρούσεις σημάδεψε το Δραγατσάνι, την Αλαμάνα, το Βαλτέτσι και την Τριπολιτσιά και προσέθεσε πλήθος νεκρών. Κι εδώ πιστεύω ότι ο Αλέκος κερδίζει.

 

Το θέμα βέβαια δεν είναι ποιος κερδίζει: το θέμα είναι αν δεχόμαστε ότι κάθε επανάσταση ενέχει βία και κάθε ριζοσπαστική αλλαγή είναι μια μικρή ή μεγάλη επανάσταση. 

Advertisements